
Zaterdag lekker uitgeslapen, zondag met een deken op de bank en een serie aan. En toch sta je maandag op met hetzelfde zware hoofd als vrijdag.
Dan ga je al snel denken dat je nog meer rust nodig hebt. Of dat er iets met je mis is, want anderen lijken na een weekend wel weer op te laden.
Je kent ‘m vast wel, dat oranje lampje op je dashboard. Je ziet het branden en denkt: ik red het nog wel tot de volgende pomp. En daarna nog een stukje, want er moet vandaag nog van alles.
Met je energie gaat het vaak precies zo. Je werk loopt, thuis draait het, niemand ziet iets aan je. En jij zelf eigenlijk ook niet, want je doet gewoon wat er gedaan moet worden.
In deze blog lees je waarom een weekend niks doen niet altijd genoeg is, waar je energie op een gewone dag naartoe lekt, en wat je vandaag al kunt doen.
Waarom rust niet altijd oplaadt
Als je lijf de hele week ‘aan’ staat, zakt dat niet vanzelf weg zodra je op de bank ploft. Je systeem blijft alert en je hoofd blijft lijstjes maken. Je slaapt, maar je wordt niet uitgerust wakker.
Als je al langer onder spanning staat, zijn twee dagen vaak te kort om bij te tanken. Ook niet met een extra aflevering.
Je tank raakt al langer leeg dan je doorhebt.
Het gaspedaal en de rem in je lijf
Je lijf weet het verschil niet tussen een leeuw en een volle inbox. Voor je zenuwstelsel is het allebei iets waar je op moet reageren. En dus gaat het gaspedaal erop.
Zo werkt het: je hebt een gaspedaal en een rem. Het gaspedaal maakt je klaar om in actie te komen, om te vechten of te vluchten. Je hart gaat sneller, je spieren spannen aan en je lijf maakt onder andere adrenaline en cortisol aan. En soms schiet je lijf juist in de bevriesstand.
Heel handig als er echt een leeuw voor je staat. Is het gevaar voorbij, dan gaat de rem erop en komt je lijf weer tot rust.
Alleen komt die leeuw tegenwoordig regelmatig langs. Een volle agenda, een appje van school, een collega die om vijf uur nog even iets vraagt. Je lijf krijgt steeds opnieuw prikkels om in actie te komen. Bij veel vrouwen blijft het gaspedaal daardoor ingetrapt, ook als de drukte allang voorbij is.
Ieder lijf geeft op zijn eigen manier gas. De een wordt kort van stof en snauwt tegen de mensen die ze het liefst heeft, en baalt daar ’s avonds van. De ander gaat juist harder lopen: nog even de was, nog even die mail. En soms zit je op de bank en lukt er gewoon niks meer, zelfs niet kiezen wat je wilt kijken.
Je merkt het ook aan dingen die je misschien niet meteen aan stress koppelt. Slecht slapen terwijl je doodmoe bent. Hoofdpijn aan het eind van de dag. Kaken die strak staan.
Je rem zit er nog wel. Hij is alleen wat stroef geworden.
Waar lekt je energie weg op een gewone dag?
Loop eens met me door een gewone dag.
Je wordt wakker en kijkt meteen even op je telefoon. Er staat een appje van school en eentje in de familiegroep waar je nog op moet reageren. Onder de douche loop je het lijstje in je hoofd al door: boodschappen, die mail van gisteren, het cadeau voor zaterdag.
Op je werk eet je je boterham achter je scherm, dan heb je het tenminste gehad. En ’s avonds op de bank sta je eigenlijk nog steeds ‘aan’.
Op zich is niks hiervan zwaar. Omdat het zo gewoon is, tel je het niet mee. Tot de koek op is.
Vooral dat lijstje in je hoofd kost meer dan je denkt. Een afspraak heeft een begin en een eind. Een to-do lijstje loopt de hele dag met je mee, tot ’s avonds als je eigenlijk wilt slapen.
En dan is er nog wat je er zelf bij legt. Dat ene klusje waar je toch ja op zei. Het stuk dat nog een keer na moet omdat het nog niet goed genoeg voelt. Wat vraag je eigenlijk allemaal van jezelf?
De weegschaal: draaglast en draagkracht
In mijn coaching gebruik ik daarvoor het beeld van een weegschaal. Aan de ene kant ligt je draaglast, alles wat je draagt en wat energie kost. Aan de andere kant je draagkracht, wat je weer oplaadt. Zoals goed slapen, een wandeling, iemand die echt naar je luistert of een moment waarop je gewoon even niks hoeft.
Vaak ligt de kant van je draaglast vol met kleine dingen die je zelf niet eens meer opmerkt. En de kant van je draagkracht raakt als eerste leeg als het druk wordt.
Een weekend op de bank lijkt rust, maar betekent niet automatisch dat je ook echt oplaadt. Op de bank rust je lijf misschien wel, maar met je telefoon erbij krijgt je hoofd ondertussen allerlei nieuwe prikkels te verwerken. Na een uur is je hoofd nog net zo vol als toen je ging zitten, en eigenlijk weet je niet eens meer wat je allemaal hebt bekeken.
Kleine gewichtjes aan de goede kant zijn vaak verrassend eenvoudig. Een lunch buiten, zodat je hoofd een kwartier krijgt waarin niemand iets van je vraagt.
Of een wandeling. Je beweegt in een rustig ritme en kijkt om je heen, naar de bomen en de lucht. Je aandacht gaat van je scherm naar de wereld om je heen. Het daglicht en de buitenlucht doen de rest, en nu de dagen korter worden telt dat daglicht extra.
Waarom je het zelf vaak niet doorhebt
Ik hoor het vaak van vrouwen die al maanden moe zijn. Ze praten hun klachten weg. “Het valt wel mee.” “Zo erg is het nog niet.” “Anderen hebben het veel zwaarder.” “Straks wordt het vast wat rustiger.” Terwijl ze al weken om drie uur ’s nachts wakker liggen. En dan gaan ze weer door.
Ik ken dat zelf ook. Sinds 1997 werkte ik in de zorg, de laatste achttien jaar als begeleider in de GGZ. Ik zorgde voor anderen op mijn werk, en thuis ging het zorgen gewoon door. De kinderen eerst. Mijn partner zat soms weken in het buitenland, dus ving ik thuis het meeste op.
Ik dacht dat ik alles zelf moest doen. Ik was van nature geen hulpvrager, ik loste dingen graag zelf op. En anderen hadden het immers veel zwaarder. Dus bleef ik doen wat vertrouwd voelde. Tot het niet meer ging.
Wat ik ervan leerde? Dat vertrouwd en goed voor je twee verschillende dingen kunnen zijn. Mijn automatische patronen hadden me lang geholpen, maar kostten me inmiddels vooral energie, en dat had ik zelf niet door.
Dat patroon herken ik nu bij veel vrouwen. Hun energie lekt langzaam weg, terwijl aan de buitenkant niemand iets ziet.
Een oefening voor deze week
Twee kleine dingen die je vandaag al kunt proberen. Kies er één uit die bij jou past. Alles tegelijk wordt alleen weer een nieuw moetje.
1. Even op de rem: de fysiologische zucht
Je doet ‘m eigenlijk al vanzelf, bijvoorbeeld na een flinke huilbui. In dit filmpje laat ik je zien hoe je de fysiologische zucht doet.
Onderzoek naar deze ademtechniek laat zien dat bewust zuchten kan helpen om je stemming te verbeteren en je ademhaling rustiger te maken. In een studie van Stanford deden deelnemers een maand lang elke dag vijf minuten een ademoefening, en het zuchten had het meeste effect (Balban e.a., 2023). Het effect verschilt per persoon. Je kunt het overal doen: tussen afspraken door, vlak voor een moeilijk gesprek, in een drukke trein of voor het slapengaan.
Maar zie het niet als een quick fix. Als je steeds spanning wegademt zonder stil te staan bij waar die vandaan komt, mis je misschien wat je lijf je probeert te vertellen. Gebruik de ruimte die je ademhaling geeft ook om te voelen wat er in jou gebeurt.
2. Leg je gewone dag op de weegschaal
Schrijf vanavond twee dingen op: één moment dat je vandaag energie kostte, en één moment dat je energie gaf. Kies daarna één klein ding uit je gewone dag dat je energie kost, en let deze week op wanneer het opduikt. Je hoeft het nog niet te veranderen, alleen even zien.
Want voor je iets kunt veranderen, wil je eerst weten wat een gewone dag jou eigenlijk kost.
Tot slot
Moe zijn na een weekend rust betekent niet dat er iets mis met je is. Vaak staat je lijf al langer op het gaspedaal dan je doorhebt, en lekt je energie weg op plekken die je niet meer opmerkt.
Wat wel helpt, is eerlijk kijken waar je energie naartoe gaat. En stap voor stap weer kleine gewichtjes leggen aan de goede kant van je weegschaal.
Wil je weten hoe het nu met jouw energie zit? Doe dan de gratis Stress & Energie Check. Het kost je ongeveer een kwartier, korter dan één aflevering van je serie. Zo zie je waar je energie naartoe lekt. Dat is de eerste stap naar een weekend dat weer voelt als een weekend.
P.S. Zit je al thuis, of voel je dat het die kant op gaat? In mijn traject Rust & Herstel beginnen we met opladen, want zonder rust komt er niks anders van de grond. [Lees meer over Rust & Herstel]